ویژگی‌های یاران حضرت مهدی (ارواحنا فداه) و اسرار مناجات با خدا

 درس خارج فقه آیت الله حسینی قزوینی (دام عزه) – سال بیست و دوم

‏ موضوع: ویژگی‌های یاران حضرت مهدی (ارواحنا فداه) و اسرار مناجات با خدا

أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّیْطَانِ الرَّجِیم‏، بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ وَبِهِ نَسْتَعین وَهُوَ خَیرُ نَاصِرٍ وَ مُعِینْ الْحَمْدُلِلَّه ‏وَ الصَّلَاهِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ وَعلَیٰ آلِهِ آل الله لَا سِیَّمَا علَیٰ مَوْلانَا بَقِیَّهَ اللَّه‏ وَ الّلعنُ الدّائمُ‏ علَیٰ أَعْدائِهِمْ أعداءَ الله إلىٰ یَوم لِقَاءَ اللّه‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذی هَدانا لِهذا وَ ما کُنَّا لِنَهْتَدِیَ لَوْ لا أَنْ هَدانَا اللَّه. وَ أُفَوِّضُ أَمْری إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصیرٌ بِالْعِباد حَسْبُنَا اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَکیل‏ نِعْمَ الْمَوْلى‏ وَ نِعْمَ النَّصیر

ماهیت دجال: فرد یا جریان فکری؟

در رابطه با موضوع دجال، روایات بسیار کمی وجود دارد که او را به عنوان یک شخص مشخص معرفی کرده باشند . هرچند در برخی روایات، دجال به عنوان فردی معین مطرح شده است، اما با بررسی مجموع روایات، به نظر می‌رسد که دجال بیشتر یک جریان فکری باشد تا یک شخص خاص . برخی این روایات را بر افرادی نظیر «احمد بصری» تطبیق داده‌اند که احتمالاً دجالی از منطقه دجله یا بصره ظهور می‌کند. مراد اصلی این است که تفکرات ضد دینی، ضد شریعت و ضد خدایی در جامعه ایجاد می‌شود؛ پذیرش این مطلب که دجال تنها یک فرد خاص باشد دشوار است و با تأمل در روایات، انسان به این نتیجه می‌رسد که دجال در حقیقت یک تفکر و جریان انحرافی است.

 وقایع تاریخی پس از رحلت پیامبر (صلی الله علیه و آله) و بیعت

در تاریخ آمده است که عده‌ای می‌گفتند: «ما بیعت نمی‌کنیم مگر اینکه علی (علیه السلام) بیعت کند»

جاء بریده حتى رکز رایته فی وسط أسلم ثم قال : لا أبایع حتى یبایع علی

الشریف المرتضى، علی بن الحسین (متوفای436هـ)، الشافی فی الإمامه،‍ ج3، ص243، تحقیق و تعلیق: السید الحسینی الخطیب، ناشر: مؤسسه إسماعیلیان – قم، چاپ: الثانیه، سال چاپ1410

هنگامی که افرادی مانند اسامه از سفر بازگشتند، مشاهده کردند که ابوبکر بر سر کار آمده و امیرالمؤمنین (علیه السلام) خانه‌نشین شده است. در آن زمان که رسانه‌ای وجود نداشت، مردم با مشاهده این وضعیت و وقایعی همچون جنگ‌های رده، در کوچه‌های مدینه شعار می‌دادند که تنها با علی (علیه السلام) بیعت خواهند کرد. این وقایع در نهایت به هجوم سوم و آسیب دیدن حضرت زهرا (سلام الله علیها) منجر شد. طبق نظر مورخان معاصر همچون دکتر جباری، این اتفاقات حدود ۵۰ روز پس از رحلت پیامبر (صلی الله علیه و آله) رخ داد، هرچند طبق نقل مرحوم محمدتقی مجلسی، این وقایع در اواخر عمر حضرت بوده و ایشان تنها ۳ روز پس از آن زنده بودند.

 ویژگی‌های اخلاقی یاران حضرت مهدی (ارواحنا فداه)

درباره ویژگی‌های یاران امام زمان (ارواحنا فداه) دو تعبیر مهم وجود دارد:

• مرحوم حائری در کتاب «إلزام الناصب» بارزترین ویژگی آن‌ها را «خداشناسی حقیقی» این می داند: الذین وحّدوا الله تعالی حقّ توحیده

الیزدی الحائری، الشیخ علی ، إلزام الناصب فی إثبات الحجه الغائب، ج2، ص174، تحقیق: عاشور، سید علی، بی تا، بی نا،

• ابن‌اعثم از علمای اهل سنت: آن‌ها را مردانی مؤمن می‌خواند که خدا را آن‌گونه که شایسته است شناخته‌اند.

 رجال مؤمنون عرفوا الله حق معرفته ، وهم أنصار المهدی فی آخر الزمان

الکوفی، أبی محمد أحمد بن أعثم _متوفاى314 ق_، کتاب الفتوح، ج2، ص320، تحقیق: علی شیری ، ناشر: دار الأضواء للطباعه والنشر والتوزیع ـ بیروت، الطبعه: الأولى، 1411هـ

از دیگر ویژگی‌های آنان این است که شب‌ها ناله‌هایی همچون مادران جوان‌مرده از ترس خدا سر می‌دهند

لهم باللیل أصواتٌ کأصوات الثواکل

الیزدی الحائری، الشیخ علی ، إلزام الناصب فی إثبات الحجه الغائب، ج2، ص174، تحقیق: عاشور، سید علی، بی تا، بی نا،

 آن‌ها شب‌ها در قیام و عبادت هستند و روزها را با روزه‌داری سپری می‌کنند.

زمستان، بهار و صفای عارفان است؛ زیرا شب‌های طولانی آن فرصتی استثنایی برای عبادت فراهم می‌کند. بهترین زمان عبادت، دو تا سه ساعت پیش از اذان صبح است. هر کسی به مقامی رسیده، از یُمن دعای شب و ورد سحری بوده است. مرحوم صاحب جواهر معتقد است آخر شب، وقتِ خصوصی ملاقات با خداست و خدا این توفیق را به هر کسی نمی‌دهد. کسانی که اهل تهجد نباشند، هم در زندگی مادی و هم در مسائل علمی و معنوی دچار مشکل می‌شوند. روایت است که هر کس ادعا کند نماز شب می‌خواند اما مشکل روزی دارد، دروغ گفته است؛ زیرا یکی از ویژگی‌های نماز شب، گشایش در رزق و کسب نیرو برای موفقیت در امور روزانه است.

 معرفی منابع اخلاقی و شرح «دعای حزین»

برای آشنایی با سیره اولیاء خدا، مطالعه کتاب‌هایی همچون «مردان علم در میدان عمل» و کتاب «سیمای فرزانگان» نوشته آقای رضا مختاری بسیار توصیه می‌شود. یکی از دعاهای بسیار سوزناک، «دعای حزین» امام سجاد (علیه السلام) است که بعد از نماز شب خوانده می‌شود و در منابعی چون «مکارم الأخلاق» طبرسی و «مصباح» شیخ طوسی ذکر شده است. در این دعا آمده است:

أناجیک یا موجود فی کل مکان ! لعلک تسمع ندای فقد عظم جرمی وقل حیلتی! مولای یا مولای ! أی الأهوال أتذکر وأیها أنسی ! ولو لم یکن إلا الموت لکفى ! کیف وما بعد الموت أعظم وأدهى یا مولای یا مولای ! حتى متى و إلى متى أقول لک العتبی مره بعد أخرى ثم لا تجد عندی صدقا ولا وفاء ، فیا غوثاه ثم وا غوثاه بک یا الله ! من هوی قد غلبنی ومن عدو قد استکلب علی ، ومن دنیا قد تزینت لی ، ومن نفس أماره بالسوء إلا ما رحم ربی ، مولای یا مولای ! إن کنت رحمت مثلی فارحمنی وإن کنت قبلت مثلی فاقبلنی یا قابل السحره اقبلنی !

الطوسی، محمد بن الحسن (متوفاى460هـ)، مصباح المتهجد، صص163-164، ناشر : مؤسسه فقه الشیعه – بیروت – لبنان، چاپ : الأولى، سال چاپ : 1411 – 1991 م

یعنی ای خدایی که همه جا هستی، با تو درد دل می‌کنم، شاید صدایم را بشنوی. امام در این دعا از وحشت مرگ و وقایع پس از آن می‌گوید و بارها از کوتاهی در توبه و غلبه هوای نفس و شیطان به خدا پناه می‌برد .

 یکی از زیباترین فرازهای مناجات امام سجاد (علیه السلام) این است:«یا قابلَ السَّحَرهِ اقبَلنی» (ای پذیرنده ساحران، مرا هم بپذیر) . این اشاره به ساحران فرعون دارد که صبح با قصد شکست پیامبر خدا به میدان آمدند، اما با دیدن معجزه حضرت موسی (علی نبینا و آله و علیه السلام) در یک لحظه منقلب شده و به سجده افتادند. نکات عرفانی این ماجرا:

• انقلاب لحظه‌ای: برای بازگشت به خدا زمان طولانی لازم نیست؛ یک جرقه درونی کافی است تا دشمن خدا به ولیّ خدا تبدیل شود.

• پذیرش بدون پیش‌شرط: خداوند به ساحران نفرمود: بروید ۴۰ سال عبادت کنید تا پاک شوید! بلکه همان لحظه آن‌ها را در آغوش رحمت خود گرفت.

• حسن ظن به خدا: این فراز به ما می‌آموزد که خدا خریدار دل‌های شکسته است، حتی اگر آن دل متعلق به کسی باشد که دیروز در سپاه دشمن بوده است.

 یاد مرگ و وحشت قبر در کلام محدث قمی

مرحوم محدث قمی در کتاب «منازل الآخره» که از بهترین کتاب‌های ایشان است، به تفصیل درباره سختی‌های پس از مرگ سخن گفته است . وابستگی‌های افراطی به دنیا با مطالعه این کتاب از دل انسان بیرون می‌رود. در عالم قبر، جایی که زبان انسان از وحشت بند می‌آید، تنها اعمال و عنایات اهل‌بیت (علیهم السلام) فریادرس است. حکایت شده است که شخصی در خواب دید آتش به سوی او می‌آید و زبانش بند آمده بود، اما نوری ظاهر شد و آتش را دور کرد؛ آن نور امام رضا (علیه السلام) بود که فرمود: «تو ۱۲ بار به زیارت من آمدی و من نیز در سه جا (هنگام مرگ، عبور از صراط و میزان) به کمک تو می آیم .

نعمت اشک چشم و سوز و گداز در محبت خدا از نعمات بزرگ خدا بر انسان است. کسی که از این نعمت محروم است، گویی چیزی از صفای زندگی لمس نکرده است . امام سجاد (علیه السلام) در دعای ابوحمزه ثمالی می‌فرماید: «خدایا مرا کمک کن تا به حال خودم گریه کنم»

وأعنّی بالبکاء على نفسی

الامام، زین العابدین، علی بن الحسین علیه السلام، (متوفای 95 هـ)، الصحیفیه السجادیه، ص235، تحقیق: الابطحی الإصفهانی، السید محمد باقر الموحد، ناشر: مؤسسه الإمام المهدی (ع) ، مؤسسه الأنصاریان للطباعه والنشر – قم، سال چاپ : 25 محرم الحرام 1411

 هدف از خلقت ما تنها خوردن، خوابیدن و تولید مثل نیست؛ این‌ها مقدمه هستند تا ما در دنیا ارزش و قیمت پیدا کنیم و به مقام بندگی حقیقی برسیم. باید به گونه‌ای با مشکلات زندگی دست و پنجه نرم کنیم که خداوند و حضرت زهرا (سلام الله علیها) خریدار ما باشند.